Google

This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project to make the world's books discoverable online.

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover.

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the publisher to a library and finally to you.

Usage guidelines Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the

public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying.

We also ask that you:

+ Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individual personal, non-commercial purposes.

and we request that you use these files for

+ Refrain from automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the use of public domain materials for these purposes and may be able to help.

+ Maintain attribution The Google “watermark” you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe.

About Google Book Search

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web a[nttp: //books . google. con/]

*419. Turin, 1830. Ed. Koenig. With i Juvenal.

D. Iunii Iuvenalis Satirae ex recensione A. Ruperti Item A. Persii Flacci ex recensione L. Koenig. Augustae Taurinorum ex typis Iosephi Piomba anno MDCCCXXX. 8°. 2 vols. M, AL.

The text and commentary of Koenig are in Vol. 1, PP. 317-484.

IVVENALIS SATIRAE

D. IVNII

IV VENALIS SATIRAE |

A. RVPERTI

ITEM

À. PERSII FLACCI

L. KOENIG.

TOMVS PRIMVS. |

AVGVSTAE TAVRINORVM EX TYPIS IOSEPHI POMBA ANNO MDCCCXXX,

luem Gu ^) 4. “Hafvadl College Library Gift of Morris H. Morgan ^ ° Jan. l, 1910

GE. ALEX. RVPERTI

PRAEFATIO

/

Penn Iuvenalis editionem, meis curis sumtibusque Frischii Lips. 1800 vulgatam , cuius exemplaria iam dodum divendita sunt, excipit nunc altera, gloriosius, quam vellem , a redemptore eius nuper promulgata, esloge alia et emendatior, in qua et resecui in- numera ' et adieci [ et correxi. Nam multa tum ab alüs tun aliquando a me ipso , recognitione per otium iterata, animadversum iri, quae iure meritoque pos- sent reprehendi et in quibus vel grammatici deside- raretur subtilitas vel critici, nunquam dubitavi. Ve- mae tamen , aliquam certe, spem mihi dabat eorum, que mihi erant impedimento, et copia et gravitas. Quam arduum enim fuerit conamen meum , vel ex eo intelligitur , quod viri docti nullis propemodum poétis Romanorum minus operae addixerint, quam saüiricis et praecipue eorum principibus, Horatio. et * Quo refero potissimum praefationem, vitam Iuvenalis a Salmasio et Dod- wello concinnstam multasque et manifestas tam librariorum quam interpre- tam aberrationes et nugas. T In primis similia Graecorum Romanorumque scriptorum loca et quidquid boni inest tum singularibus libellis nuper editis, tum novissimae luvenalis editioni Paris. 1810. ' vulgatae a Cl. Achaintre, qui non modo codices mss,

zixv comparavit et in his optimos antiquissimosque, sed inedilas etiam Va-. esiorum notas inseruit suasque adiecit.

Ju.L 1

i CE, ALEX." RYPERTI ,

Tuvenali, qui hac contemtione et incuria minime paene omnium digni sunt. Illius odae multorum, satirae unius tantum alteriusque ingenium exercuere. Hic vero ducentis abhinc annis nullum fere nactus est in- terpretem; et quales antea? qui neque verba eius diligenter expiscati sunt, neque horum sententiam satis explanarunt, sed potius satiras illius argutis va- naque doctrina veluti obruerunt et obscurasse magis videri possunt quam illustrasse. Desiderabatur adhuc editio, in qua tum textus, ut vulgo dicunt, ad fidem bonorum codicum legesque artis constanter recense- retur et vitia vulnerave non manifesta solum , sed la- tentia quoque sanarentur; tum satirae ipsae perpetuo explicarentur commentario, qui adolescentes cum fructu , voluptate sensuque veri ac pulchri eas legere et non modo singula, quae tam in argumento, quam in tractatione magnopere differunt, intelligere, sed etiam cuiuslibet eclogae summam ac virtutes cognoscere do- ceret, quae non tam singulis sententiis earumve enun- tialione atque inventione continentur , quam illarum coagmentatione et partium cum summa. consilioque primario congruentia. Ad eiusmodi editionem me ad- Spirasse non dissimulavi, sed severorum me iudicum desideriis votisquesatis facturum esse nec speravi un-. quam, nec sperare potui. Contentus eram muniisse viam et fundamenta quasi iecisse, quibus superstrue- retur ab aliis melius aedificium et adiicerentur haec, illa demerentur. Raro etiam humanitatis exemplo, cuius gratissima nunquam memoria ex meo effluet animo, tanta mihi suppedilata erat criticorum subsi- diorum copia , ut decimam vix partem cuiquam con- tigisse crediderim, qui ante me accesserit ad poétam edendum, Omnium vero, quos unquam exhausi, la-

PRAEFATIO in

borum longe molestissimi fuere primum collatio octo» gala circiter codicum, vel manu scriptorum vel ty- psccusorum, quos paene omnes ipse a principio ad inem. comparavi , eorumque notatio , descriptio et mordines atque classes distributio; deinde lectio commentariorum , qui temporis iacturam fructu inde

V percepto neutiquam compensabant et in Henniniana

editione seorsum ad quemvis versum , altero alterum in aliis libri paginis excipiente , erant evolvendi; de- nique confectio Indicis rerum verborumque uberrimi. Tot et tantas difficultates ac molestias si reputaverint aequi harum rerum iudices, non mirabuntur profecto, nondum fuisse quemquam, qui tantum sibi laboris, quantum ego receperim, imponi pateretur et in eodem yerierendo constanter perseveraret, multosque desti-

tise a consilio edendi Iuvenalis, iam diu mente agi-

tato, aut oneri succubuisse. lidem non pauca forte vitia condonabunt ei, qui primus talia moliatur, non ignari, hominibus etiam longe doctioribus obrepere subinde somnum in opere tam vasto et arduo, neque snimum vigere semper et satis acute videre, nedum eus, cui Herculei labores illi fuerint exantlandi et neque magna librorum copia , neque satis otii suppe- terit , sed, quum semper non minus fere studii theo- logiae, quam philologiae, et linguis orientalibus, quam Graeciae ac Latii literis, impenderit , propter negotia varia crebrasque interpellationes, subseciva tantum tempora et operas plerumque tumultuarias huic labori dicare licuerit... Forsan et non immemores erunt eo- rum, quae Heyne in Praef. Virg. vere dixit: « Non minores difficultates ipsum premunt interpretem. Namque et eius ingenium infinita rerum minutarum topia ac subtilitate (nec minus comparatione tot ca

it GE. ALEX. RVPERTI

dicum et Indicis copiosi concinnatione) obtandi ob- scuraque opera et argutiis superiorum interpretum obscurari, et, dum in aliorum sensu acuendo desu- dat, proprium sensum obrui et hebetari necesse est. Dum undique et tum ad singula verba, quibus aliqua difficultas , ad aliorum quidem intelligentiam , adhae- rescere forte possit, quam ad innumera, ab aliis prave accepta, male exposita aut in tenebras involuta , cir- sumfertur et intenditur animus, dumque in verbis commode explicandis defixus est, multa interdum oc- currunt minus cum re coniuncta, exciditque id, quod. ad illum locum abinitio quaerebatur; nec raro fit, ut sensim sensimque ad alias rerum notiones et imagines delabaris et tandem subiungas interpretationem, quam, si in alio deprehenderis , quomodo ei in mentem ve- nerit, assequi vix possis. Quae omnia communem in» terpretum conditionem nimis duram et iniquam esse docent, quam ut in eo genere perfectae aliquid et absolutae operae exspectari possit. »

Hanc vero interpretum conditionem multo durio- rem reddit et iniquiorem indoles aevi nostri,quo non pauci eorum, qui Aumanitatis profitentur studia, quamquam mitem Gesneri sapientiam iustis praedicent Jaudibus, Klotzium tamen arrogantia et inhumanitate superant, et ne tironibus quidem ulla religio est, summos quoque viros, ay cox sicly txavol AGoat rove inavrag t6» Urodypatay et quorum doctrina , ingenium ac merita non minus a me suspiciuntur quam ab om- nibus, qui ea rite aestimare sciunt, asperrimis dictis lacessere altoque despicere supercilio. Ita enim nostro saeculo , quod de humanitate ac luce literarum toties gloriatur, venimus ad summum fortunae : Caedimur «t totidem plagis consumimus hostem ! Aequam saltem

PRAEFATIO v

&liberalem censuram quis exspectet ab hominibus Heneckio similibus? qui adolescens, etsi sine ira et smho scripsisse sibi visus est, rustica tamen et Ar- dikchia aut Hipponactea in me subinde effudit di- deria inlibello singulari,in quo nonnulla quidem recte, son difiteor, et magno cum strepitu iuvenilis iactantiae mibiexprobravit, sed plerumque , ubi me insimulavit ineptiarum vel ridicula et absurda mihi excidisse censuit (ita enim amabat loqui et in eo sibi placebat), illa expromsit ipse et ridendi materiam praebuit. Haec vera esse patebit ex Var. lect. et Comm., in quibus omnia, tam ab eo (quem iam ante hos octo annos fato functum esse nunc demum resciyi, postquam edi- tionem hanc iam subieceram prelo ), quam ab aliis vel recte, vel perperam notata recensui et iis potissimum censonbus , qui, quum novas ipsi meditarentur Iuve- nalis editiones , acerrime in me invecti sunt, nonnulla, sed humaniter, respondi, memor verborum poétae mei: Semper ego auditor tantum , nunquamne repo- uan? Quodsi vero saepius ipsi illi labuntur atque a vero aberrant, qui unice id agunt per otium ac stu- duse et cupide, ut aliena rimentur detegantque pec- et vitia ; quam humanum esterrare! in tanto po- tisimum opere et tot difficultatibus impedito! quam aequum , errantem comiter in viam reducere!

Scrib. Stadae Cal. Febr. A. R. S. mpccexviit.

--—- ---

Up m9 000 cO - -

vil

D. IVNIE IVVENALIS VITA

PER ANNOS PROBABILIBYS CONIECIYRIS DIGESTA;

*

IvVENALIS 1s

A. V. C. Varr. 795. Caristr da.

Pronbdos est, luvenalem non ante, quam post hunc an~ nem in hcem editum esse. Satiram enim decimam tertiam amnis LXI post consulatum Fonteii, adeoque , si ille C. Fonteius Capito est, qui a. V. c. 812. consul fuit ( non L. Fonteius Capito cos. a, V. c. 820.) , a. V. c. 873., eodemque anno vel potius sequente satiram XV. scripsit aut recitavit; in Aegyptum autem, «uvm octogenarius esset, missus est, ibique intra brevissimum wmpos angore et taedio periit, si fides habenda Suetonio: nam i brevitatis causa incertum Vilae supra adscriptae auctorem appellare liceat. Conf. ad a. V. c. 833. et 874. ad Sat. XIII, 16. 17 et XV, 27.

Eodem anno Quintilianum , clarissimum rhetorem ( v. ad Sat. Vi, 75. et 280. ) , Iuvenalem vero a. V. c. 791. Christi 38, na- tmn esse, suspicabatur Dodwellus in Annal. Quintil. Regnabat inc temporis (ab a. V. c. 794—807. Christi 41—54.) Tib. Claudius Drusus; ante quem ( ab a. V. c. 790—794. Chr. 37— hi.) imperium tenuerat C. Caesar Caligula , qui a. V. c. 79r. Chr. 38. accepto a Caesonia uxore philtro in furorem coniectus erat (cf. Sat. VI, 615 'seq.), et a. V. c. 793. Lugduni insti- Werat certamen Graecae Latinaeque facundiae ( v. ad Sat. Y, 44. VII, 147 seqq. ) , quo etiam tempore ab eo forsan in exsilium maüs Secundus Carrinas rhetor, de quo v. ad Sat, VII, ack

viii VITA IVVENALIS

Hic vero Caligula successerat "Tiberio , de cuius secessu Ca- preensi ( a. V. c. 780—790. ), tyrannide et amicorum principe Seiano huiusque potestate ac morte v. Sat. X, 56—113.

De parentibus po&tae nostri nihil memoriae proditum reperi- tur, praeter id, quod tradit Suetonius : Iuvenalis libertini locu- pletis , incertum filius, an alumnus.

Praenomen Iuvenalis Decimum esse, non Decium, praeter alios docuit Lud. Carrio Emendatt. cap. 1. Ab antiquis eum li- brariis communiter Ethicum cognominari ( haud dubie propter plurima morum praecepta , quae satiris suis intexuit ), ut Mar- tialem coquum , Propertium nautam , Ovidium Getam , Statium Aguilinum , Prudentium amoenum , monet Barth. Advers. VI, 1. Eodem nomine passim laudatur a Petro Blaesensi in Episto— lis, Io. Sarisberiensi, Vincentio Bellov. aliisque huius aevi scri— ptoribus , qui et reliquos poétas satiricos vocare solent ethicos , quoniam 46:x2 potissimum ab iis tractantur. Cf. Dan. Heins. de Sat. Horat, lib. I. pag. 48. et Nicol. Antonii Bibl. Vet. Hisp. lib- I. pag. 62.

Patriam poétae fuisse 7fguinum ( Volscorum oppidum, quod peyddn Strab, lib. V. p. 164. nunc autem Aguino dicitur , et patria quoque fuit Thomae de Aquino, celebris Scholasti- eorem parentis), probabili iudicio colligitur e Sat. IIl, 3tg. Hine in omnibus fere Iuvenalis codicibus , et scriptis et editis, reote coguominatur ille Aquinas, in nonuullis vero vitiose Ar- pinas, In velustiss. cod. Pithoei ad initium Sat. I. haeo verba leguntur: « luvenalem aliqui Gallum propter corporis magni- tudinem , aliqui Aquinatem dicunt. »

TVVENALIS 7, A. V. C. 801. Cunisri. 48.

Messalina , impudicissima Claudii Imp. uxor, palam nuptias facit cum C. Silio, formosissimo iuvene, et cuin eo interficitur consilio ac iussu Narcissi, ditissimi potentissimique libertorum Claudii. v. ad Sat. VI, 115—132. X. 339—345. et XIV, 329 seq. Praeter Narcissum Pallas et Posides liberti plurimum gratia velebant apad eumdem Claudium Imp» Cf. ad Sat. I, 109. et XIV, 9I.

VITA IVVENALIS 1X

Ivvenazis 8, A, V, C. 802. Canist: 49.

De praeceptoribus luvenalis nihil potest certa et explorata fide tradi. Henninius quidem, Criniti aliorumque auctoritatem sequutus , nd vitam Tuvenalis , quae Suetonio tribuitur , notat, eun Frontone Grammatico ( quem etiam Sat. 1, 12. innui qui-. dim putant) magistro usum esse et ab eo summa diligentia in- stitatum : bunc enim docuisse illis temporibus Romae magna cam nominis celebritate, teste Gellio. Eamdem ob causam fuere etiam , qui Iavenalem in disciplinam traditum esse Quintiliano suspicarentar. Sed quam infirma sit haec ratio, facile intelli- gitar. Nam non modo Romae alii quoque tunc temporis iique celebres fuere Grammatici et Rhetores, quorum scholas fre- quentare potuit Iuvenalis, quum puer esset , sed multo quoque probabilius est, eum quorumvis potius aliorum institutione for- matum fuisse , quam Frontonis illius et Quintiliani. Hic enim, quod supra diximus, vel eodem , quo poéla noster, anno, vel aliquot , ille autem multis annis post eum natus videtur. Marcus certe Cornelius Fronto, clarissimus Rhetor, cuius passim men- tionem facit Gellius ( Noct. Att. II, 26. XIII, 28. XIX, 8. 10. 13. ), praeceptor fuit duorum Imperatorum , M. Antonini Phi- lesophi (qui ei statuam in senatu, consulatum in duos menses aliosque honores contulit ) et Veri. ( v. Capitolin. in vita Anton. Philos. c. 2. et Veri c. 2. Auson. in grat. act. , Macrob. Sat. V, 1. et ipsius Frontonis Epist. ad Marcum ap. Charis.) Ántoninu, vero ille regoavit a, V. c. 914—933. a. Chr. 161—180. et natus est a V. c. 874. Chr. 121. aliquot forte inensibus vel adeo annis post mortem luvenalis, qui ad summam vixit senectutem. Quis itaque sibi persuadeat, utriusque praeceptorem fuisse Frontonem illum ?

Ceterum si pater poétae nostri locuples libertinus foit, filium artibus liberalibus honestisque, quibus nobilium , saltem ingenuos rum, liberi instituebantur, imbuendum curare poterat; idque omniuo curasse videtur.

IvvENALIS 10. A. V, C. 804. CanisrI 51.

Ostorius in Britannia bellum gerit adversus Brigantes, Cf, ad Set. XIV, 196,

X VITA IVVENALIS

IvvgNALIS 18-29, A. V. G, 805—821. Cuasst: 54-—68.

Claudio Ímp., qui Agrippinae uxoris fraude necatur boleto venenalo ( v. ad Sat. V, 147. et VI, 620 seq. ), in imperio suc- cedit Nero, cuius et Domitiani temporibus maxima morum cor- ruptela immaniaque vitia vigent et flagitia, quae in primis Sat; J. 1I. III. Vi. et VIII. adumbrantur. Ex iisdem intelligitur, Ne- ronem fuisse tyrannum, aurigam, cantorem, citharoedum, histrionem , popinarum frequentatorem, paedicatorem , incen- diarium , Troicorum scriptorem. v. Index et Sat. VIII, 193— 23o. Famosi delatores huius aevi Matho, Heliodorus, Deme- trius, Egnatius Celer, Regulus , Massa, Carus, Latinus, Cf. ad Sat. I, 32—36. Nero dicitur Domitius Sat. VIII, 228.

IvvkNALIS 16. A. V. C. 810. Cunisri 57.

Si recte luvenalis natalem definivimus, hoc anno togam ille virilem sumsit , quippe quae anno aetatis XVI ineunte sumi so-.— lebat illo aevo. v. Massoni vita Ovidii et Horatii , nec non Noris. Cenotaph. Pisan. p. 115 seq. Eodem anno Cossutianus Capito , Tigellini gener et Ciliciae praefectus , de pecuniis repetundis postulatus a Cilicibus et damnatus est. Cf. ad Sat. VIII, 93.

IvvENALIS 18. A. V. C. 812. Cunisri 59.

C. Fonteio Capitone et Vipsanio Coss, nascitur Calvinus, ami- cus Iuvenalis. Cf. ad Sat. XIII, 17.

IvVENALIS 21. A. V. C. 815, Cunismi 62.

e

Hoc forte anno primam poéta posuit barbam, Cf. ad Sat. I, a5 seq. XIII, 56 seq. et Dodwelli Annal. Quintil. p. 180.

"A \

VITA IYVENALIS xl

IvvsKALIS 25. A. N. C. $16. Canist: 63.

C $fonius Tigellinus, Burro mortuo, praetorianis cohortibus prepmitur a Nerone, apud quem plurimum gratia valet pro- pr smilitadinem morum. v. ad Sat. I, 155 seqq. Eodem anno gaetatis tricesimo , P. Mario Celso, L. Asinio Gallo consulibus, mritur A. Persius Flaccus poéta ( v. Sueton. in eius vita), et Nero uxorem ducit Poppoeam Sabinam, quae ita diflluebat lu— xara, ut, quocumque iret, sexcentas secum asellas duceret (mam lacte asinino utebantur molles homines, ut teneresceret calis et candesceret), et unguenta suavissimi odoris ab ea dice- retur Poppoeana. Cf. ad Sat. II, 107. VI, 462. 468 seqq. -

IvvgENALIS 25—40. A. V. C. 817—834. Cunist: 64—81.

lstezdem ad mediam fere aetatem declamassé , animi magia t2:52, quam quod scholae se aut foro praepararet , tradit Sue- tomes. ad Sat. I, 15 seq. Hinc etiam Martiali Epigr. VII, 9r. facundus dicitur, et nulla fere est satira, quae non redo-

ket ineenium , declamandi exercitio, pro more illius aevi, plane formatum.

Ivvenauis 24. A. V. C. 818. Cauxisri. 65.

Occiditur C. Calpurnius Piso, auctor coniurationis in Nero- sen, vir bonus, ditissimus, liberalis doctorumque hominum, pronus , qui a. V. c. 801. cum L. Vitellio Consul faerat suf- ketus. De hoc et aliis Pisonibus, qui illis temporibus vixere, t. ad Sat. V, 109. Cum eo pereunt etiam alii, qui et praedi- vies erant , et impliciti Pisonianae coniurationi, Plautius Late- raus ( Consul designatus et Messalinae adulter), L, Annaeus fara et M. Annaeus Lucanus poéta. Vid. ad Sat. V, 109. VII, 9 seq. (ubi Lucanus Serrano et Saleio Basso, pauperibus ho- » temporum poétis, opponitur) VIII, 147. et X, 15 seqq. lke anno prima fait eaque sacvissima persecutio Christiane

xil VITA IVVENALIS

ram, qui iussu. Neronis tanica molesta aliorumque tormentorti inusitato genere conficiebantur ; quo respexit poéta Sat. I, 15 seq. et VIII, 235.

Ivvenauis 25. A. V, C. 819. Cunisett 66.

Hoc anuo a Nerone damnatur Trasea Paetus , socer Helvidi Prisci , quae insignia erant virtutum liberiorisque animi exem. pla. Cf. inf. ad A. V. C. 823. et ad Sat, V, 36. 37.

IvvkNALIS 26. A. V. C. 820. Curisti 67.

L. Fonteio Capitone et C. Iulio Rufo consulibus ( v. ad Sat XIII, 16. 19») P. Eguatius Celer Stoicus falso testimonio adiuvat damnationem Bareae Sorani, discipuli amicique sui, qui exem- plar erat virtutum et Proconsul Asiae fuerat, v. ad Sat. I, 33, MI, 116 seq. et VII, 91. |

IvvENALIS 27. A. V. C. 821. Cunismi 68.

Neronis scelera et ineptias, quae Sat. VIII, 193—230. notan- tur, vindicant Virginius, Vindex et Galba. v. Sat. VIII, 221. 222. Eo caeso summa imperii defertur ad Servium Sulpicium Galbam , qui post octennium ex Hispania Romam redierat. Ab hoo Quintilianum ex Hispania Tarraconensi, cuius opp. Cala- gurris eius patria fuit, admodum adolescentem hoc anno Ro- mam perductum esse, tradit Hieronymus in Chron. Quae si vera sunt et Quintilianus, de quo vix dubitare possis , Hispanus fuit, nec Romanus, quod Nic. Gedoyn, Gallicus eius interpres, contendebat ; probabile est, illum iam Romae fuisse ante impe- rium Galbae, quippe qui ipse nos docet Inst, Orat. X, 1. et XII, 11. a se iuvene auditum esse Domitium Afrum, summum oratorem, quem iam a. V. c. 813. Chr. 6o, mortuum esse, ex Tac. Ann. XIV, 19. cognoscimus, Quoquo modo se res babeat, ponstat corte, Quintilianum exinde viginti annos Rbetorioam is

VITA 1VVENALIS xiu

whole publica Romae professum esse. v. Dodwelli Annal. Quin- GL& 12, 13. 15. et conf. ad Sat. VIII, 188—198. Eius praece- pur Pelaemon (vy. ad Sat. VI, 452.) , et discipuli clarissimi fe Plinius iunior et C. Caelius orator.

IvvENALis 28. A. V. C. 822. CunisTI 69.

Galba occiditar a M, Salvio Othone , homine mollissimo, qui ita difloebet luxuria, ut in ipsis castris uteretur speculis et fa- cem madido pane lineret. Jdem paulo post, copiis suis a Vitellio viis in pugna Bebriacensi, gladio pectus sibi transfigit. vid. Sat. 199—109. et VI, 559. Amicus eius erat Seleucus astrologus. v. ad Set. VI, 559.

IvvgNALIS 28—38. A. V. C. 824—932. Carist1 69— 79.

Vitellie interfecto regnat Flavius Vespasianus , Imperator bo-. pag, sed am avarus, ut urinae etiam vectigal comminisceretur.

ad Sat. XIV, 204.

IVVENALIS 29. A. V. C. 823. Curisn 70.

Biidiws Priscus , gener Thrasese Paeti, damnatur a Vespa- sme. CE. sup. ad a. V. c. 819.

IvvkNALIS 34. A. V. C. 828. Canis 75.

Ex Italia abire iubetur Berenice, pulcerrima Agrippae maio- ns, regis Iadaeorum, filia ( ut quidam putant, Herodis filia et uor Ptolemaei , regis Aegypti ), quae amorem Titi Caesaris iam mde ab a, V. c. 823. in se accenderat et cum fratre, Agrippa . wore, ultimo Iudaeae rege, incestum fecit. Cf. ad Sat. VI, & seq. Pro Berenice regina et apud eam se causam dixisse nit Quintilian. Inst. Or. IV, I.

hiv VITA IVVENALIS

Ivvenatis 6—44. A. V. C. 830—838. CunisTi 77— 85.

Britannia et Orcades insulae expugnantur ab Agricola, qu tamen Hiberniae occupandae consilium exsequi non*potest; se: revocatus a Domitiano in otio vivit, ut tyranni insidias effugial et moritur a. V, c. 846. vencno necatus, quod vulgo salten credebatur. Cf. ad Sat. IT, 159 seq. IV, 127. XIV, 196. XV 124. Gallia causidicos docuit facunda Britannos Sat. XV, 111

IvvENALIS 39. A. V. C. 855. Cxristi 80.

Iuvenalis, qui ad mediam fere aetatem declamaverat, ab hac tempore, paucorum versuum Satira non absurde composita in Paridem et Statium, hoc genus scripturae industrie excolit ; sed diu ne modico quidem auditorio quidquam committere audet, propter tyranvidem Domitiani, Ita Suetonius in Vita; ad quam bene haec adnotavit Oudend. « Poéta studiis literariis et decla- mationibus animi causa operam dedit ad XL aetatis annum. Hinc lusit aliquando satiram in Paridem , Neronis pantomimum, mox occisum a Nerone. ( v. ad Sat. VI, 85.) Tunc vero non prose- cutus est poéticum studium; certe non palam divulgavit car- mina; donec iam octogenarius sub Imp. Hadriano, qui a. V. c. 870. Romam venerat, prae indigoatione tot malorum poétarum et criminosae priorum Imperatorum et aulicorum suorumque temporum et civium vitae denuo iu bilem effundendam erupit suasque satiras recitavit, atque pro Neronis pantomimo inseruit Sat. VII, 87. Domitiani pantomimum iuniorem Paridem , itidem a Domitiano morte multatum ( v. ad Sat. VI, 87. VII, 87. ): eaque occasione poétae Statii meminit VII, 82 seq. Quum vero praeter alia infercisset Sat. VIT, 90 seq. Quod non dant proce~ res, dabit histrio cet. illis versibus offensus iste histrio, qui Hadriano Imp. in deliciis erat et omnia apud illum poterat, con- flavit Iuvenali invidiam, ita ut in suspicionem venerit, quasi praesentia tempora figurate, ut ait auctor, per veterem quasi illum Paridem notasset. Quapropter illum Hadrianus, facetis~ simo ingenio et poétis favens Princeps, sed incitatus ab histrio- ne, tali supplicii genere affecit, quod levi et ioculari delicto par

"

VITA IVVENALIS XV

eme videbatur, eumque, qui ridebat, homines qaosdant fieri et tribunos favore histrionis, ipsum fecit praefectum ears Aegyptiacae, ut videretur pro suis versibus esse hono- nw. sive sub honoris specie illum ab Vrbe removit. Neque bar acidisse vivo Domitiano, luce meridiana est clarius. Nam em mortem. ipse Iuvenalis descftipsit Sat. IV, 34. VI, 279. VII, 1X a sab Traiano laudatur ille vivens a Mart. XII, 18. Non ep histrio seu pantomimus Neronis vel Domitiani, sed Hadriani ef intelligendus tam Sat. VII, 87. et 9o. tum in Sidonii Apoll. oar. IX, 270. irati fuit histrionis exsul. Plura vide ap. Sa'mas. Plz. Exerc. in Solini c. 22. p. 319 seq. al. 449 seq. ct Dodwell. ia Annal. Quintil. $ 37 —41. p. 156 seq.»

Ivvenatis 40—55. A. V, C. 854—949. Curist1 81—96.

laperium. obtinet T. Flavius Sabinus Domitianus, qoi ulti- was Flavius, Nero calvus et Pontifex summus dicitur Sat. IV, 37. 38. i. 137. Aevum eius simile Neroniano (v. ad. a. V. c. 607.) et igne copia delatorum in dies crescente, e quibus famosissimi erant Regulus ( v. ad Sat. I, 33 seq. ), Belbius Mas- as (Sat. I, 35.) , Metius Carus (Sat. I, 36.), Palfurius Sura (Sat IV, 53.), -Armillatus (ibid. ), Pompeius (Sat. IV, 110.), Catsllus Messalinus (Sat. IV, 113 seq.) et Fabricius Veiento. (Sat. HHT, 185. IV, 113. 124. VI, 113.) Huius Fabricii, senatoris omaisque adalandi peritissimi, uxorem Hippiam cum Sergio gedatore in Aegyptum migrasse , narratur Sat. VI, 82—113. Preiecti Vrbi sub Domitiano erant Pegasus et Rutilius Galli- a v. ad Sat. IV, 75 seq. et XIII, 157.

IvveNaLIs 42. A. V. C. 856. Cunisri 85.

Domitianus ridicula expeditione in Cattos facta a Senatu trium- pham et cognomen Germanici accipit. Conf. ad Sat. VI, 205. Hoc etiam anno tyrannus ille, repudiata Domitia occisoque pro-

. Wradulteriam | eius Paride histrione (Sat. VII, 87.) , palam

wsquam cum uxore consuescit cum Iulia, Titi fratris sui filia, Sino nupta , quae coacta abortivis conceptum abigere moritur

4

xvi VITA IVVENALIS

et a. V. c. 844. Chr. 9i. consecratar, Eodem tempore Domitia nus severas de adulteriis et pudicitia leges , Iuliarn et Scatiniam revocat. Cf. ad Sat, IJ, 29—44. Di LXVII, 3. et Dodwell. Annal Quintil. § 24.

Ivvenauts 42. A. V. C. 837. CunisrI 84.

Domitianus X. et App. Iunius Sabinus consules. Hunc Iunium uonnnli Sat. XV, 27, innui putant.

IvveNALIS 44—51.

A. V. C. 838—845. Cunisri 85— 92.

Bellum geritur adversus Dacos, in quo App. Funius Sabinu; et Corn. Fuscus pereunt. Domitianus tandem annuo tributo pro. misso pacem ab hoste emit, et tamen de victoribus falsum agit triumphum cognomenque Dacici sumit. Cf, ad Sat. IV, 101, VI, 205. et Dodwelli Aunal. Quintil. § 22. et p. 190. ubi suspi- cabatur etiam , eodem tempore ridiculum Patrum consilium de inusitatae magnitudinis rhombo a Domitiano habitum esse (si verum fuit, non fictum ), ante quam in Dacos mitteretur Fu- scus et quum tristes tam e Britannia (cuius rex praeter alios fuit Arviragus Sut. IV, 127.) , quam de Cattis et Sygambris nuotii venissent. Cf. ad Sat. IV, 37 seqq. 111. 126. 147. Ei consilio affuisse dicuntur Pegasus ICtus celeberrimus , qui sub Vespasiano Consul fuit suffectus cum Pusione et postea Praefe- ctas Vrbi ( v. ad Sat. IV, 75 seq. ), Vibius Crispus, senex iu- candi et mitis ingenii ( Sat. IV, 81 seq. ) , Acilius Glabrio cum filio (Sat. 1V, $3—103. ), Rubrius (ibid. v. 104 seq. ), Montanus abdomine tardus ( v. 107.) , Crispinus, matutino sudans amomo (qui servus olim fuerat Aegyptius, sed a Domitiano ad digni- tatem provectus equestrem luxuria diffluebat , de quo v. ad Sat. l, 36 seq. IV, 1 seq. 108. 109. ), Pompeius delator ( Sat. IV, 110.), Corn. Fuscus ( ibid. v. 111. 112.), Catullus Messallinus et Fabri- cius Veiento. ( v. ad Sat. IV, 113 seq. et sup. ad a. V. c. 834.)

\

VITA. IVVENALIS xvii

Ivvenatis 45. A. V. C. 839. Cunismi 86,

Ames Capitolini a Domitiano instituuntur in honorem Iovis

Ggaini , et Britannia insula circumvehitur ab Agricola, octavo

srae eius in Britaunia anno. Cf. ad Sat. VI, 387. VII, se Dodwell. Ann. Quintil. $ 22.

TyvENALIS 51.

A. V. C. 845. Cunismi 92.

(uistilianus, Rhetor celeberrimus idemque ditissimus , insti- boni filiorum sororis a Domitiano praeficitur et forte per pa- tem eorum, Flavium Clementem , ornamenta impetrat consu- bra v, ad Sat, VII, 188—198.

Ivvenauis 52. A. V. C. 846. CunisrI 95.

Bebu Massa accusatur a Plinio inniore et Senecione ao damier, v. ad Sat. I, 35.

Ivvenauis 53. A. V. C. 847. Curisti 94.

limitianus philosophos Vrbe Italiaque submovet, C£. Dod well. dan, Quint, $. 14. et 26.

IvveNaLiIs 54. A. V. C. 848. Cunism 95.

Acilius Glabrio , qui cum "Traiano consul fuerat, iussu Do- Wan occiditur cam Herennio Senecione, L. lunio Rustico ‘wad Sat. XV, 27. ), Sallustio Lucullo, Aelio Lamia, Metio hapesiano et aliis. v. ad Sat. IV, 94 seq. 154. Eodem forte tyre ludaeis, a Domitiano, ut quondam a Claudio, Roma

iv. I. 9

Xvill VITA IVVENALIS

pulsis locatur lucus Camenarum, a Numa his sacratus, unde in Vrbem mendicatum vaticinatumque veniunt. Cf. ad Sat. IIT, 13 seq. et VI, 542 seq.

Ivvenauis 55. A. V. C. 849. CunisTI 96.

Domitianus , qui omni nobilitate exstincta iam in plebem quo- que saevire coeperat, trucidatur, v. ad Sat, IV, 153. 154. Eodem anno moritur P. Papinius Statius poéta, qui a Domitiano et Paride divitiis honoribusque auctus erat. Cf. ad Sat. VIII, 82—93-

Ivvenatis 55—57. . A. V. C. 849—851. Curist1 95—98.

M. Cocceius Nerva Imperator est, ad quem forte spectat ini- tium Sat. VII. !

Ivvenauis 57—76. A.V. C. 851—870. Cnnuisri 98—117.

Regnat M. Vlpius Nerva Traianus, ad quem nonnulli refe- runt principium Sat. VII. Conf. ad Sat. VI, 205. 336. 245. 407 seq. 502.

Ivvenaris 59. . A. V. C. 853. CunisTI 100.

Marius Priscus, direptis Afris, qaorum causam agit Plinius iunior, repetundarum damnatur ( v. ad Sat. I, 47 seq. et VIII, 120.) hoc anno, quo tertium éum Traiano consul eràt M. Cor- nelius Fronto , orator insignis et patronus virorum doctorum , qui poétis recitaturis aedes suas commodabat. v. ad Sat. I, 12. 13. Eodem anno Traianus consulem sibi suffecit Plinium iunio- TOM .

VITA IVVENALIS xix

ItvENALIS 60. A. V. C. 854. CunisrI 101.

Hoe forte anne Martialis, quem poétae nostro familiarissi- mom fuisse ex eius epigr. 24. libri VII. intelligitur, obiit in patria ( Bilbili, Celtiberiae opp. ), quam senex, relicta Roma a. Chr. 100. ( v. Massoni vit. Plin. iun. p. 112 seq. ), .vel, si Dodwello ( Ann. Quint. sect. 38.) fides habenda, a. Chr. 103, repetiit et ubi paulo post mortuus est. Ibidem scripsit epigr. 18. libri XII. uude Salmasius et Dodwellus recte collegerunt, Iuve- nalem tunc temporis Romae fuisse, non in Aegypto. Eodem auno, Traiano VI. Sex. Articuleio Paeto Coss., Praetor fuit P. laventias Celsus, ICtus celeberrimus, qui a. V. c. 882. secun- dum gessit consulatum , regnante Hadriano. v. ad Sat, VI, 245. et VIII, 194.

IvvENALIs 73. . ‘A.V. C. 867. Curistt 114.

Terrae motus Antiochiam et vicina loca concutit, quo fem- pore Traianus expeditionem susceperat in Ármenios et Parthos. Cf. ad Sat. VI, 407—411. et Dodwell. Ann. Quint, sect. 4o.

IvvzNALIS 76. A. V. C. 870. CunisrI 117.

P. Aelius Hadrianus , ab exercitu Antiochiae Imperator salu- tatus et Augustus, Romam venit; quo tempore Quintiliano data esse ornamenta consularia multosque poétas recitasse, in his quoque luvenalem, suspicabatur Dodwell. Ann. Quint. sect. 36— 41. Cf. ad Sat. L, 1 seq. et VII, 188—198. Hadrianus imperavit paene annos XXI, et Princeps fuit omnibus literis perpolitus do- ctorumque hominum amantissimus ; unde ad eum videntur per~ Unere , quae Sat. VIT. pr, leguntur, et ad haec tempora , quae refert Saetonius: mox magna frequentia magnoque successu bis ac ter auditus est luvenalis, ut ea quoque , quae prima fecerat, inferciret novis scriptis , v. c. Sat. VII, 90—92.

UM ooo os o s o o AG t ——————É m -— —0 —Ó

KX | NITA IVVENALIS

IvveNaLIs 79. A. V. C. 872. CunisrI 119.

lunio Rustico consule gesta sunt, quae Sat. XV, 39—92. me- morantur de Ombitis et Tentyritis.

; IvvENAtis 79 A. V. C. 873. CunisrI 120.

Hoc anno Iuvenalis scripsit Satiram XIII. quod ex eius v. 16. et. 17. intelligitur.

Ivvenauis 8o. A. V. C. 874. Curistr 121.

!

Satira XV. hoc forte anno scripta, non superiore; nam si tam recens factum esset, quod in ea narratur, poéta, opinor, v. 27. simpliciter dixisset nuper , neque adiecisset consule Iunio.

Si recte annum V. c. 795. natalem luvenalis statuimus , ille hoc anno, quo tum octogenarius fuit, in suspicionem venit, quasi Sat. VII, 90 seq. tempora praesentia figurate notasset , ac statim per honorem militiae Vrbe submotus est et ad praefectu- ram cohortis in Aegyptum missus, ubi intra brevissimum tempus angore et taedio periit. Cf. sup. ad a. V. c. 795. et 833. De loco exsilii ambigitur. Salmasius putabat, eum fuisse Sienen; Io. Mala- las vero in Chronogr. T: I. p. 34t. cuius verba repetiit Suidas » Pentapolin Libyae, h. e. Cyrenaicam (de quo v. Plin. V, 5 pr.), vetus Schol. ad Sat. IV, 38. Oasa s. Oases, de quibus docte et copiose egit Michaelis nota 54. ad Abulfedae descript. Aegypti p. 21—33. ubi docet , tres Oases et prope maiorem fuisse prae- sidium Rom., hunc autem esse exsilii locum, e iure Romano et historia ecclesiastica ( v. c. de Nestorio) notissimum, in quem, ut in insulas, deportati olim fuerint rei et relegati. Conf. Relandi hist. crit. T. VI. art. XI. et Wessel. ad Hieroclis zuvixdnpoy 725. EID "

xxi

DE

SATIRA ROMANORYM

Accurata huias argumenti et copiosa pertractatio aliena est a con- silio nostro , neque paucis absolvi potest verbis ac paginis. Qui eam desiderant, iis consulendi sunt virorum doctorum libri, in quibus omnia, quae huc speclant, quoad per magoam rerum obscuritatem veterumque testimoniorum paucitatem fieri potuit, lam diligenter excussa sunt et subtiliter, ut novis vix curis con- lecturisque locus sit relictus. Equidem officio meo satis fecisse mibi videor , si, quae alii tum recte tum copiose praeceperunt, iu epitomen redegero et capita adtigero harum rerum , quarum veras notiones mentibus informatas babere multum interest iu- ventutis, cai potissimum opera mea consulere volui.

Ridendi et cavillandi mos communis est bominibus, quippe qui ipsa natura et hilaritate ad eum invitantur. Hinc idem quo- que obtinuit in primis eorum conventibus , in laetissimis iisdem- que vetustissimis festis, quae post messem et vindemiam, rusti~ cis laboribus vertentis anni exactis, in honorem deorum rura- lium , Cereris potissimum et Bacchi, agebantur. In iis pubes rustica, curis vacua et genio indulgens, non modo diis gratias agere et primitias offerre, sed rudem quoque et cum gesticula- tione coniunctum edere solebat cantum. Is primum ad laudes deorum heroumque spectabat, deinde, inter et post epulas, ad dicteria deflectebat salsa versibusque plerumque alternis et in- comlis s. extemporalibus. ( avtocysdtaspace vel xvtooysdtote &gpagt 8. sunpan, Inpromplus, Improvisare) expressa, quibus agricolae vino pleni et praetereuntes et se invicem lacessebant, animorum remissione et temulentia excusante iocandi et irridendi licentiam. Sensim vero ars adhiberi coepit rusticique homines ad numerum ( fup», pítpa xxi cppoviay) et canere et gesticulari seu. saltare discebant. Inde chorus, qui principio e Satyris ut. plurimum componebatur , ipsaque poésis ( S«arpixi povorxh ) Originem duxit. Duplex autem illud canticorum genus paulatim scenicam dr&-

«xli DE SATIRA

maticamque Graecorum artem, et alterum quidem tragoedias Ctpxyadlas 8 tpuywdiag alterum comoedias ( xopodix; ) peperit. Ex illis praeterea choris Satyrorum , quos priscis temporibus ruricolae, vino gaudioque exsultantes omnique dicacitatis et pe- tulantiae genere risum cientes, agebant, natae sunt Satyricae Graecorum fabulae, quae , quum argumento tragoediis, com- positione comoediis proximae essent, illarum severitatem harum hilaritate temperabant, et non ita multo post Thespidis inven- ' toris tempora in scenicis tragicorum poétarum certaminibus s. terpooy(au , quae tribus festis Bacchieis vel Liberalibus ( Awvv- aloe Toi; dv Alnvouc , toic xaT GOTU et tolg xat' ay pous ) celebrabantur, trinis tragoediis, ab eodem propositis poéta et argumento fere haud disparibus, eum in finem subiungi solebant, ut, quidquid tristitiae ex illis forte haustum esset, his relaxaretur. Praeter has vero fabulas tragico-satyricas, e quibus una tantum, Cyclops " Euripidis, integra superest, fuere etiam comico-satyricae, non à tragicis, sed comicis scriptae poétis (nam, quae his tribuun- tur dramata satyrica, non tragica fuisse, sed comica, vel ex eo intelligitur, quod quilibet poéta Graecorum non nisi unum poé- seos genus tractare et excolere solebat), quae, illis iam deflo— rescentibus, diu adhuc viguere, sed raro et inscriptionis tan- tum , non argumeuti, ratione habita memorantur, et vel simpl. nominibus Satyrorum insignitae, vel variis titulis designatae , vel communi comoediarum genere comprehensae videntur: unde difficillimum dictu, quae vera comicae Graecorum Satyrices fue- rit indoles et quibusnam iu rebus a tragica discrepaverit. (1)

(4) Eichstaedt De Drammate Grae- eorum pag. 46—85. coniecturis, non certis quidem, at probabilibus, saltem ingeniosis, ductus, haec inter utrym- que satyricae poÉseos genus discri- mina intercessisse arbitratur: *4.o Tra- gici poétae , uti tragoediarum , ita sa- tyricorum quoque dramatum , mate- riem e cyclo mythico petiere, qui phu- rimum iis praestabat et commoditatis ad fingendi probabilitatem , et varie- tatis ad spectalorum delectationem, Quae argumenta licet comici po&tae mon prorsus adspernarentur; mulii iamen e vita communi maluerunt quotidianaque consuetudine ¢a fepee

tere; in quo utique diversum sunt a Tragicis consilium secuti. Nimirum a Comoediis scribendis quoniath ad fabulas accesserant satyricss, ad has ita.quasi transfudisse videntur Co- moediae indolem , ut quum alii ma- ledicendilicentiam ex ea adsumsissent, alii in tragoediarum essent perversa et ad risum composita imitatione oc- cupati, proseminarentur duae velut familiae, multis ornandae fabulae generibus sociae, in hoc quidem certe aliquantum disiunctae, quod delecta- tionem spectatorum approbationem- que diversa argumenti tractatione quae- rerent. Etenim quiin domesticis argu

ROMANORVM

In bis Graecorum fabulis satyricis, praecipue comicorum pose trum, el comoediis, antiqua in primis et media, harumque

meatis habitarunt, priscae Comoediae os dxacitatemque aemulati, dicteriis in populares coniiciendis risum exci- tare voluerunt. Contra qui ad my- chium se orbem contulerant, non im jd unice et inprimis animo vi- dentur intendisse, quod perficere Tragici studebant, ut aclionis qua- dam et orationis ridicula commi- stione spectatorum hilararent animos et Satyrorum protervitate delectarent, quam hoc, ut tragoedias turpicula imitatione deformarent, earum et argumenta, iuvante mythorum va-

rietate, ad ludum et iocum conver- '

lerent et personas populo deridendas proponerent. Quamvis enim media, quam vocant, Comoedia hanc sibi provinciam tanquam propriam vindi- cavisset ; comica tamen Satyrice eam et crebrius invasit, et obtinuit diu- Hus. Comica Salyrice, quod e Romanorum Atellanis, eius imitatri- cibus , concluditur, aeque ac tragica, priscam. quidem retinuit adornatio- nis simplicitalem , ila ut fabulae nec implicatae essent, nec valde produ- cae ; sed in notandis civibus licentia ei dissimilis fuit. Haec enim pristi- nam maledicendi libidinem etii non exuit, tamen temperavit. Ista vero ratio omnis populares cavillandi in Attica scena transmissa est ad Comicos, quibus proprium hoc puto fuisse , ut non solum aequalium mores et instituta carpendi malevolam liber- tatem adsumerent, sed omnis gene- ris scurrilitatem et licentiam ample - xarentur. Equidem T'ragicos dixerim, severilati apliores, virilem sapien- liam ac sententiarum gravitatem Sa- fyrorum iuvenili hilaritate temperasse; Comicos animo ad irridendum pato,

ad solutissimas descendisse iocationes ac subabsurda quaevis et ridicula ver- sibus effutiisse. Quippe illi delecta- tionem spectatorum cum utilitate quadam copulabant; hi, plebis tan- tummodo favori velificati , adhibere animis voluptatem eosque dare iecun- ditati velebant. 2.» Tragici potiae, antiquae retinentissimi simplicitatis, Satyrorum saltantes choros introdu- xere, comici aut excluserunt plane, aut,serioribus certe temporibus, vicem